20:I[817158,["/_next/static/immutable/chunks/3zlxnut_1-a4f.js","/_next/static/immutable/chunks/2xl513ed6g9yb.js","/_next/static/immutable/chunks/27e7gv0pu9t-6.js","/_next/static/immutable/chunks/2cgkg8zq8zix6.js"],"default"] 21:T17d5,

READING PASSAGE 3

You should spend about 20 minutes on Questions 27–40, which are based on Reading Passage 3 below.

The tuatara – past and future

The New Zealand species of lizard, the tuatara, is firmly embedded in the national psyche: an icon for today which dates from the age of dinosaurs; an ancient reptile commemorated on the back of the five-cent coin. New Zealanders feel an affinity with the tuatara, and accept that active conservation management is required to ensure it will be among the legacies left to future generations.

When European explorers reached New Zealand in 1769 they found two large islands, which together they called the mainland, and many tiny offshore islands around the coast. The naturalists who came with the explorers disregarded the tuatara, though it is improbable none were seen. Only several decades later did a tuatara specimen reach the British Museum, where it was eventually classified as just another type of lizard.

One of the first scientists who realised that aspects of tuatara anatomy were odd— unchanged for tens of thousands of years—was Albert Gunther in 1876. Gunther believed the tuatara was one of the most valuable objects in zoological anatomical collections, and also noted, in passing, the reptile was likely to become extinct. From today's perspective, it is striking that Gunther expressed no concern about the probable demise of the tuatara. He and his contemporaries were products of their age, strongly influenced by Charles Darwin's theory, which had only recently been published. Their views were something like this: 'Extinction is a natural process. It is sad that species disappear, but that is part of nature.'

There is a second important aspect of Gunther's work. He recorded, correctly, that some of the mammals introduced by Europeans were predators of the tuatara—particularly rats. But what he did not realise was that New Zealand has two species of rat, both introduced, both with an appetite for tuatara: the ship's rat came with European explorers and settlers; but the kiore rat had already been in the country for hundreds of years, brought by Polynesians from the Pacific Islands. Gunther failed to recognise the distinction, believing all rats to be a relatively recent introduction.

Little further research was conducted until Ian Crook of the NZ Wildlife Service published his findings in 1973, which can be summarised as follows. Tuatara thrive on offshore islands with no rats. Tuatara never survived on islands with ship's rats. On a few islands, small and declining populations of tuatara occur with the kiore. This should not be seen, however, as evidence that tuatara and kiore can coexist. Rather, Crook proposed, kiore probably only arrived recently on such islands, and thus the small populations represent extinctions in progress.

Throughout the 1990s, Richard Holdaway and his colleagues at Victoria University in Wellington documented the surprising discovery that kiore probably arrived about 1,800 years ago, although the human population of New Zealand is thought to be no older than 800 years. How is this possible? Presumably, Holdaway argued, the kiore were brought by Polynesian explorers who visited the country but did not settle. Thereafter, the rats were agents of ecological warfare, exterminating perhaps 1,000–3,000 species. Thus, tuatara and many other species were already rare or extinct when permanent human inhabitants—the Maori—arrived around 1300. This hypothesis is still being debated, but the evidence continues to accumulate in its favour.

Conservation practice has changed dramatically since Crook's findings were published in 1973. Eradication of rats from any given environment was believed to be virtually impossible until about 1980, but since then has become routine. Enormous conservation benefits are accruing as newly rat-free offshore islands are providing sanctuaries for the country's rarest species. In 1995, for example, Nicola Nelson of the Department of Conservation established 68 tuatara on Titi Island. Since then, four more populations of tuatara have been established elsewhere under similar conditions. Today, numbers of tuatara are still a fraction of what they once were, but for the first time in 1,800 years the decline has been reversed.

While the recovery of rare species is itself a good thing, the truly significant outcome of this research is that it liberates the imagination. If we can remove predatory introduced mammals from islands, why not from the mainland too? Perhaps the questions we ask should demonstrate even more visionary ambition. Can non-mammalian pests also be removed from the mainland? Our rivers, for example, are full of surrogate rats, in the form of introduced species of fish called trout. Some day more people will understand that trout have replaced a whole native fauna in our waterways, just as rats replaced tuatara on the mainland. Will such knowledge lead to the creation of mainland ‘aquatic islands' where we can once again establish those species of indigenous fish that used to live in our rivers? Similarly, can bellbirds and tuis replace birds like starlings and mynahs?

The answers to such questions are uncertain, and opposing sides will doubtless be fiercely debated. But the role of scientific knowledge in illuminating the past will be crucial. Just as we no longer tolerate extinction, in the future we may no longer accept a mainland devoid of the biological wonders of our past such as tuatara. Conservation is thus not primarily about the past but about imagining and then creating the future we wish for our children and ourselves. For 80 million years until humans arrived, tuatara occurred throughout New Zealand—might they do so again?

22:T10b3,23:Tb98,24:T124d,

Questions 36–40

Complete the summary using the list of words, A–H, below.

What conclusions can we draw?

The most important result of the tuatara research is that it frees our 36 . For example, there are many similarities between rats and 37 . Should we now go further and consider reintroducing 38 to our mainland rivers? Perhaps our children will come to believe in the 39 of species, in the same way that our generation refuses to accept 40 .

A natural evolution

B creative thought

C indigenous plants

D trout

E pollution

F restoration

G native fish

H extinction

25:Tb7f,Paragraph 1 Một loài thằn lằn của New Zealand — tuatara (thằn lằn cổ tuatara), bám rễ vững chắc trong ý thức tập thể của người dân: nó vừa là biểu tượng đương đại, vừa có thể truy về thời đại khủng long; loài bò sát cổ xưa này thậm chí được đúc ở mặt sau đồng xu năm xu (five-cent coin). Người New Zealand có tình cảm gần gũi với tuatara, và chấp nhận sự thật rằng phải có biện pháp quản lý bảo tồn tích cực mới bảo đảm nó trở thành một phần di sản để lại cho thế hệ sau. Paragraph 2 Khi các nhà thám hiểm châu Âu đến New Zealand năm 1769, họ phát hiện hai hòn đảo lớn — và gọi chung là “đất liền” (the mainland) — cùng nhiều đảo nhỏ ngoài khơi (offshore islands) rải rác quanh bờ biển. Các nhà tự nhiên học (naturalists) đi cùng bỏ qua sự tồn tại của tuatara, dù rất khó có khả năng họ hoàn toàn không nhìn thấy loài vật này. Mãi đến vài chục năm sau, một mẫu tuatara (tuatara specimen) mới được gửi đến Bảo tàng Anh, và cuối cùng bị phân loại là một loài thằn lằn thông thường. Paragraph 3 Người đầu tiên nhận ra giải phẫu của tuatara có điểm kỳ lạ — và hầu như không thay đổi qua hàng chục nghìn năm — là nhà khoa học Albert Gunther năm 1876. Gunther cho rằng tuatara là một trong những mẫu vật quý giá nhất của bộ sưu tập giải phẫu động vật, cũng tiện thể nhắc loài bò sát này rất có thể sẽ tuyệt chủng. Xét từ góc nhìn hiện đại, việc Gunther không chút lo ngại về khả năng tuatara biến mất quả thật đáng chú ý. Ông và những người cùng thời chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng thời đó, đặc biệt là lý thuyết vừa công bố của Charles Darwin. Quan điểm của họ đại để là: “Loài tuyệt chủng là quá trình tự nhiên. Loài biến mất tuy đáng buồn, nhưng đó là một phần của tự nhiên.” Paragraph 4 Khía cạnh quan trọng thứ hai trong nghiên cứu của Gunther là ông ghi chép chính xác một số loài thú có vú do người châu Âu du nhập là kẻ săn mồi của tuatara — đặc biệt là chuột. Tuy nhiên, ông không nhận ra New Zealand có hai loài chuột, cũng do con người mang đến và cũng ăn tuatara: chuột tàu đến cùng các nhà thám hiểm và người nhập cư châu Âu; còn chuột kiore thì đã được người Polynesia từ các đảo Thái Bình Dương (Pacific Islands) mang đến từ hàng trăm năm trước. Gunther không phân biệt được sự khác biệt này, tưởng mọi loài chuột đều mới được du nhập gần đây.26:T11f7,Mãi đến năm 1973, Ian Crook của Cục Động vật hoang dã New Zealand công bố kết quả nghiên cứu, kết luận như sau: tuatara phát triển mạnh trên các đảo ngoài khơi (offshore islands) không có chuột; chưa bao giờ sống sót trên các đảo có chuột tàu; ở một số ít đảo tồn tại những nhóm nhỏ ngày càng giảm sống cùng chuột kiore. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa tuatara và chuột kiore có thể cùng tồn tại; ngược lại, Crook cho rằng chuột kiore có thể mới vào các đảo này gần đây, nên các quần thể nhỏ này thực ra là quá trình tuyệt chủng đang diễn ra. Paragraph 6 Trong thập niên 1990, Richard Holdaway của Đại học Victoria ở Wellington và các đồng nghiệp ghi nhận một phát hiện đáng kinh ngạc: chuột kiore có thể đã đến New Zealand khoảng 1.800 năm trước, dù lịch sử con người định cư ở New Zealand thường được cho là không quá 800 năm. Điều này sao có thể? Holdaway phỏng đoán — chuột kiore do các nhà thám hiểm Polynesia đến thăm nhưng không định cư mang đến. Từ đó, những con chuột này trở thành vũ khí của “chiến tranh sinh thái” (ecological warfare), tiêu diệt khoảng 1.000–3.000 loài. Vì vậy, trước khi cư dân thường trú — người Maori — đến vào khoảng năm 1300, tuatara và nhiều loài khác đã trở nên hiếm hoặc tuyệt chủng. Giả thuyết này còn tranh cãi, nhưng bằng chứng liên tục củng cố độ tin cậy của nó. Paragraph 7 Từ khi nghiên cứu năm 1973 của Crook được công bố, thực tiễn bảo tồn đã thay đổi rất lớn. Cho đến khoảng năm 1980, người ta vẫn cho rằng gần như không thể diệt tận gốc chuột khỏi môi trường; còn từ đó, việc này trở thành thao tác thường lệ. Khi ngày càng nhiều đảo ngoài khơi (offshore islands) diệt chuột thành công, chúng bắt đầu trở thành nơi trú ẩn của các loài hiếm trên cả nước. Ví dụ, năm 1995, Nicola Nelson của Bộ Bảo tồn đã thả 68 con tuatara trên đảo Titi (Titi Island). Sau đó, bốn quần thể tuatara khác được lập trong điều kiện tương tự. Dù số lượng tuatara ngày nay vẫn chỉ là một phần nhỏ so với trước đây, đây là lần đầu tiên tăng lên kể từ năm 1800. Paragraph 8 Dù việc phục hồi các loài hiếm tự nó đã là điều tốt, điều thực sự quan trọng của nghiên cứu này là — nó giải phóng trí tưởng tượng của con người. Nếu chúng ta có thể loại bỏ thú có vú ngoại lai săn mồi khỏi các đảo, vì sao không thể loại bỏ khỏi đất liền (mainland)? Có lẽ câu hỏi chúng ta đặt ra nên có tầm nhìn xa hơn. Liệu có thể loại bỏ các loài gây hại không thuộc lớp thú có vú khỏi đất liền? Ví dụ, các dòng sông (rivers) đầy “chuột thay thế” — loài cá ngoại lai là cá hồi trout. Khi nhiều người nhận ra cá hồi trout thay thế quần thể cá bản địa vốn có (native fauna) của sông (như chuột thay thế tuatara), liệu điều này có thúc đẩy hình thành “đảo thủy vực” (aquatic islands) trên đất liền, để các loài cá bản địa từng có quay trở lại? Tương tự, liệu chim bellbird và chim hút mật tui (tuis) có thể thay thế trở lại chim sáo starling và sáo mynah (mynahs) không? Paragraph 9 Câu trả lời cho những câu hỏi này vẫn chưa chắc chắn, người ủng hộ và phản đối chắc chắn sẽ tranh luận gay gắt. Tuy nhiên, vai trò của tri thức khoa học trong việc soi sáng quá khứ là then chốt. Như ngày nay chúng ta không còn dung thứ cho việc tuyệt chủng của loài, trong tương lai chúng ta cũng có thể không còn chấp nhận một đất liền thiếu những kỳ quan sinh học của quá khứ — như tuatara (mainland). Vì vậy, bảo tồn không chỉ về quá khứ, mà còn về việc hình dung tương lai, và xây dựng cho con cái cũng như cho chính chúng ta thế giới mà chúng ta mong muốn. Trong tám mươi triệu năm trước khi con người đến, tuatara từng có mặt khắp New Zealand — chẳng lẽ không thể như vậy một lần nữa?17:["$","$L20",null,{"exam":{"id":"p3-high-189","title":"The tuatara – past and future","titleVi":"Thằn lằn New Zealand","part":"P3","frequency":"high","questionCount":14,"kinds":["Trắc nghiệm","Yes/No/Not Given","Điền tóm tắt"],"hasExplanation":true,"questionOrder":["q1","q2","q3","q4","q5","q6","q7","q8","q9","q10","q11","q12","q13","q14"],"displayMap":{"q1":"27","q2":"28","q3":"29","q4":"30","q5":"31","q6":"32","q7":"33","q8":"34","q9":"35","q10":"36","q11":"37","q12":"38","q13":"39","q14":"40"},"answerKey":{"q1":"C","q2":"B","q3":"B","q4":"D","q5":"D","q6":"YES","q7":"YES","q8":"NOT GIVEN","q9":"NO","q10":"creative thought","q11":"trout","q12":"native fish","q13":"restoration","q14":"extinction"},"questionIntroHtml":"","passageHtml":"$21","groups":[{"id":"group-1","kind":"single_choice","questionIds":["q1","q2","q3","q4","q5"],"leadHtml":"","html":"$22","allowOptionReuse":false},{"id":"group-2","kind":"yes_no_not_given","questionIds":["q6","q7","q8","q9"],"leadHtml":"","html":"$23","allowOptionReuse":false},{"id":"group-3","kind":"summary_completion","questionIds":["q10","q11","q12","q13","q14"],"leadHtml":"","html":"$24","allowOptionReuse":false}],"explanations":{"passageNotes":[{"label":"Đoạn 1","text":"$25"},{"label":"Paragraph 5","text":"$26"}],"questionExplanations":[{"sectionTitle":"Lời giải từng câu","items":[{"questionNumber":27,"text":"(1) Câu 27: What are we told about the Europeans who arrived in 1769? (Chúng ta được cho biết gì về những người châu Âu đến năm 1769?)\nĐáp án: C (They had no interest in the tuatara. Họ không có hứng thú với tuatara)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 2: “The naturalists who came with the explorers disregarded the tuatara”, “các nhà tự nhiên học bỏ qua tuatara” tức “không có hứng thú với nó”, nên chọn C. A (cho rằng chỉ có một hòn đảo lớn), B (không đến để nghiên cứu lịch sử tự nhiên), D (gửi mẫu tuatara cho bảo tàng) đều mâu thuẫn với bài."},{"questionNumber":28,"text":"(2) Câu 28: What does the writer say about Albert Gunther in the third paragraph? (Tác giả nói gì về Albert Gunther ở đoạn ba?)\nĐáp án: B (He was typical of his generation of scientists. Ông là đại diện điển hình của thế hệ nhà khoa học cùng thời)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 3: “He and his contemporaries were products of their age, strongly influenced by Charles Darwin’s theory”, “quan điểm của Gunther nhất quán với những người cùng thời, chịu ảnh hưởng lý thuyết Darwin” tức “đại diện điển hình”, nên chọn B. A (cho rằng tuatara bán được giá cao), C (không đồng ý với lý thuyết Darwin), D (muốn ngăn tuatara tuyệt chủng) đều mâu thuẫn với bài."},{"questionNumber":29,"text":"(3) Câu 29: What did Albert Gunther think about the rats in New Zealand? (Albert Gunther nghĩ gì về loài chuột ở New Zealand?)\nĐáp án: B (There was one species of rat. Chỉ có một loài chuột)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 4: “Gunther failed to recognise the distinction, believing all rats to be a relatively recent introduction”, “Gunther không phân biệt hai loài chuột, cho rằng mọi con chuột là cùng một loại” tức “chỉ có một loài chuột”, nên chọn B. A (chuột không ăn tuatara), C (chuột luôn có mặt ở New Zealand), D (bị người Polynesia tiêu diệt) đều mâu thuẫn với bài."},{"questionNumber":30,"text":"(4) Câu 30: What did Ian Crook conclude from his research? (Ian Crook rút ra kết luận gì từ nghiên cứu của mình?)\nĐáp án: D (Rats and tuatara cannot live together. Chuột và tuatara không thể sống cùng nhau)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 5: “Tuatara thrive on offshore islands with no rats. Tuatara never survived on islands with ship’s rats... the small populations represent extinctions in progress”, “không có chuột thì tuatara phát triển, có chuột thì tuatara tuyệt chủng” tức “không thể cùng tồn tại”, nên chọn D. A (tuatara an toàn trên đảo nhỏ), B (chuột tàu nguy hiểm hơn chuột kiore), C (chuột kiore không thể bơi đến các đảo nhỏ gần bờ) đều không được nhắc."},{"questionNumber":31,"text":"(5) Câu 31: What were the findings of Richard Holdaway’s research? (Phát hiện nghiên cứu của Richard Holdaway là gì?)\nĐáp án: D (Rats caused extinctions before any humans settled. Chuột đã gây ra tuyệt chủng trước khi có con người định cư)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 6: “the rats were agents of ecological warfare, exterminating perhaps 1,000–3,000 species. Thus, tuatara and many other species were already rare or extinct when permanent human inhabitants- the Maori-arrived around 1300”, “trước khi con người định cư, chuột đã gây tuyệt chủng nhiều loài”, nên chọn D. A (người Maori định cư muộn hơn trước đây nghĩ), B (các nhà thám hiểm Polynesia đầu tiên lập khu định cư lâu dài), C (chuột tàu là loài chuột cổ nhất ở New Zealand) đều mâu thuẫn với bài."},{"questionNumber":32,"text":"(1) Câu 32: The available research supports Holdaway’s theory but it has not been proved. (Nghiên cứu hiện có ủng hộ lý thuyết của Holdaway nhưng chưa được chứng minh.)\nĐáp án: YES (đúng)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 6: “This hypothesis is still being debated, but the evidence continues to accumulate in its favour”, “bằng chứng ngày càng nhiều nhưng vẫn còn tranh cãi” tức “ủng hộ nhưng chưa chứng minh”, khớp với đề bài, nên xác định là YES."},{"questionNumber":33,"text":"(2) Câu 33: Nowadays, it is possible to totally destroy a population of rats on a small island. (Ngày nay có thể tiêu diệt hoàn toàn một quần thể chuột trên đảo nhỏ.)\nĐáp án: YES (đúng)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 7: “Eradication of rats from any given environment was believed to be virtually impossible until about 1980, but since then has become routine”, “ngày nay diệt chuột đã thành thao tác thường lệ” tức “có thể tiêu diệt hoàn toàn quần thể chuột trên đảo nhỏ”, khớp với đề bài, nên xác định là YES."},{"questionNumber":34,"text":"(3) Câu 34: Crook was the first person to recognise the potential of offshore islands as sanctuaries. (Crook là người đầu tiên nhận ra tiềm năng của các đảo ngoài khơi làm nơi trú ẩn.)\nĐáp án: NOT GIVEN (không đề cập)\nGiải thích: Cả bài chỉ nhắc “Crook phát hiện số lượng tuatara phát triển ở các đảo nhỏ không có chuột”, không nhắc “ông có phải người đầu tiên nhận ra tiềm năng nơi trú ẩn của đảo nhỏ hay không”, không có thông tin liên quan, nên xác định là NOT GIVEN."},{"questionNumber":35,"text":"(4) Câu 35: Tuatara numbers are continuing to fall. (Số lượng tuatara đang tiếp tục giảm.)\nĐáp án: NO (sai)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 7: “for the first time in 1,800 years the decline has been reversed”, “sự suy giảm số lượng đã đảo ngược” mâu thuẫn với mô tả “tiếp tục giảm” trong đề, nên xác định là NO."},{"questionNumber":36,"text":"(1) Câu 36: The most important result of the tuatara research is that it frees our _. (Kết quả quan trọng nhất của nghiên cứu về tuatara là nó giải phóng _ của chúng ta.)\nĐáp án: B (creative thought — tư duy sáng tạo)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 8: “the truly significant outcome of this research is that it liberates the imagination”, “giải phóng trí tưởng tượng” tương ứng “frees our creative thought”, nên chọn B."},{"questionNumber":37,"text":"(2) Câu 37: For example, there are many similarities between rats and \\___\\___\\_. (Ví dụ, có nhiều điểm giống nhau giữa chuột và _\\___\\___.)\nĐáp án: D (trout — cá hồi trout)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 8: “our rivers, for example, are full of surrogate rats, in the form of introduced species of fish called trout”, “cá hồi trout là ‘kẻ thay thế’ chuột” tức “hai thứ có nhiều điểm giống nhau (đều là loài du nhập, thay thế sinh vật bản địa)”, nên chọn D."},{"questionNumber":38,"text":"(3) Câu 38: Should we now go further and consider reintroducing \\___\\___\\____ to our mainland rivers? (Giờ chúng ta có nên đi xa hơn và cân nhắc đưa trở lại _\\___\\___ vào các dòng sông trên đất liền không?)\nĐáp án: G (native fish — cá bản địa)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 8: “Will such knowledge lead to the creation of mainland ‘aquatic islands’ where we can once again establish those species of indigenous fish that used to live in our rivers?”, “đưa trở lại các loài cá bản địa từng sống trong sông” tương ứng “reintroducing native fish”, nên chọn G."},{"questionNumber":39,"text":"(4) Câu 39: Perhaps our children will come to believe in the \\___\\___\\____ of species, in the same way that our generation refuses to accept _. (Có lẽ con cái chúng ta sẽ tin vào _ của loài, giống như thế hệ chúng ta từ chối chấp nhận _\\___\\___.)\nĐáp án: F (restoration — sự phục hồi); H (extinction — sự tuyệt chủng)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 9: “Just as we no longer tolerate extinction, in the future we may no longer accept a mainland devoid of the biological wonders of our past such as tuatara. Conservation is thus not primarily about the past but about imagining and then creating the future we wish for our children and ourselves”, “chúng ta từ chối chấp nhận tuyệt chủng, thế hệ sau có thể tin loài có thể được phục hồi”, nên lần lượt điền “restoration”“extinction”."},{"questionNumber":40,"text":"(5) Câu 40: in the same way that our generation refuses to accept \\___\\___\\_. (giống như thế hệ chúng ta từ chối chấp nhận _\\___\\___.)\nĐáp án: H (extinction — sự tuyệt chủng)\nGiải thích: Định vị ở Paragraph 9: “Just as we no longer tolerate extinction”, “từ chối dung thứ cho tuyệt chủng” tương ứng “refuses to accept extinction”, nên chọn H."}]}]}}}]

READING PASSAGE 3

The tuatara – past and future

Questions 27–31

Questions 32–35

Questions 36–40

What conclusions can we draw?